Menu Zamknij

Czy słońce może stanowić niebezpieczeństwo? Czynniki ryzyka powstania czerniaka złośliwego.

 

Lato to czas wypoczynku, wyjazdów do ciepłych, słonecznych miejsc. Długotrwała ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe w mocno nasłonecznionych rejonach może jednak stanowić groźny czynnik dla zdrowia i życia człowieka. Zbyt długie przebywanie na słońcu może skutkować oparzeniem skóry, fotostarzeniem lub nawet pojawieniem się zmian nowotworowych na skórze. Jedną z najgroźniejszych zmian skórnych jest czerniak złośliwy. Aby uniknąć działań niepożądanych wynikających z wpływu promieniowania UV na skórę, należy podjąć odpowiednie kroki, które zapewnią skuteczną ochronę przed słońcem.

Jak promieniowanie UV wpływa na skórę?

  Na skórę oddziaływują dwa rodzaje promieniowania- UVA (320-400 nm) oraz UVB ( 280-320 nm), a największe narażenie na promieniowanie obserwuje się między godziną 10.00,
a 15.00. UVA przenika do warstwy brodawkowatej i siateczkowatej skóry właściwej, natomiast UVB działa na powierzchni naskórka, przez co zostają osłabione funkcje immunologiczne skóry.

  Promieniowanie przenikające w głąb skóry prowadzi do ścieńczenia i zniekształcenia struktury włókien kolagenowych i elastynowych, przez co skóra staje się wiotka, mało elastyczna
i bardziej podatna na powstawanie zmarszczek. Dochodzi także do angiogenezy (powstawania nowych naczyń krwionośnych), zniekształcenia gruczołów łojowych, a tym samym wzmożonego łojotoku, powstawania zmian ropnych, zaskórników. Promieniowanie UV inicjuje również przebarwienia skórne, ponieważ powoduje uszkodzenie oraz namnażanie melanocytów. Skutkuje to powstawaniem przebarwień, czy plam soczewicowatych. UV powoduje również pogrubienie warstwy rogowej, a jednocześnie wysuszenie skóry. Poza fotostarzeniem, długotrwała ekspozycja na UV może wywołać na skórze oparzenia I, II, a nawet III stopnia.

Promieniowanie ultrafioletowe powoduje także uszkodzenia DNA, co finalnie może zainicjować czerniaka złośliwego będącego nowotworem złośliwym.

W jaki sposób promieniowanie UV inicjuje czerniaka złośliwego?

 Energia promieniowania UVB jest pochłaniana przez materiał genetyczny komórek naskórka, 

w wyniku czego dochodzi do powstania produktów wywołujących mutacje. UVB może także spowodować uszkodzenie genu supresorowego (najczęściej p53). Gromadzenie uszkodzeń DNA może finalnie prowadzić do transformacji nowotworowych.

UVA jest natomiast absorbowane przez fotouczulacze, a następnie powstają reaktywne formy tlenu (ROS), które powodują oksydacyjne uszkodzenia materiału genetycznego, a to może być przyczyną nowotworzenia.

Jak rozpoznać czerniaka złośliwego?

Czerniak może powstawać zarówno na podłożu zmian melanocytowych, jak i na skórze niezmienionej chorobowo. Istnieją pewne kryteria, które pozwalają na wykrycie czerniaka, nie są one jednak uniwersalne. Jest to m.in. amerykański system kliniczny ABCD(E), jednak pozwala on na identyfikację 50% czerniaków.  Określa on:

A- asymmetry – czyli asymetria zmian.

B- bordersbrzegi zmiany są nierównomierne.

C- colorkolor jest niejednorodny.

D- diameterśrednica zmiany jest większa niż 5 mm.

E- elevation; evolutionuwypuklenie zmiany powyżej poziomu naskórka (nie zawsze).

Profilaktyka i środki ochrony

 Jeśli zmiany wyglądają niepokojąco, przesuwają się, zmieniają kolor, czy ulegają powiększeniu, należy udać się do dermatologa, który wykona diagnostykę za pomocą dermatoskopu lub wideodermatoskopu. Wówczas zmiany są widoczne w powiększeniu,
a to może okazać się pomocne w podjęciu dalszych działań.

 Istotna jest również fotoprotekcja, czyli stosowanie filtrów przeciwsłonecznych- fizycznych lub chemicznych. Filtry fizyczne odbijają promienie słoneczne od powierzchni skóry, natomiast chemiczne przekształcają energię słoneczną w energię cieplną.

Często rekomenduje się stosowanie filtrów chemicznych oddziaływujących zarówno na UVA i UVB o SPF 50, co 2-3 godziny, 20-30 minut przed ekspozycją na promieniowanie słoneczne
w celu zapewnienia optymalnej ochrony skóry. Ważne jest, aby podjąć przedwczesne działania profilaktyczne, które zabezpieczą skórę przed wyżej wymienionymi skutkami. Eliminacja czerniaka złośliwego może być bowiem długotrwałym procesem i nie zawsze daje gwarancję całkowitego wyleczenia.

 

Anna Porębska

22 lata, Kosmetolog, absolwentka Wydziału Farmaceutycznego z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach. Pasjonatka receptury, chemii kosmetycznej, fizjologii, dermatologii. Zainteresowana kosmetologią holistyczną, tworzeniem naturalnych kosmetyków i ich praktycznym zastosowaniem podczas rożnego rodzaju zabiegów w kosmetologii. Uwielbiająca szeroko zakrojoną aktywność fizyczną, od lat praktykuje taniec współczesny, jazzowy oraz stretching, zafascynowana gotowaniem, kulinarnymi zakątkami świata.

Opublikowany wKosmetosfera