Menu Zamknij

To wszystko przez te geny! Krótko o dziedziczeniu otyłości

Pewnie niejednokrotnie słyszeliście widząc osobę z nadwagą, czy otyłością tekst, że ma już pewnie takie geny. Czy faktycznie w tym stwierdzeniu jest trochę racji? Otyłość jest wynikiem nałożenia na siebie czynników środowiskowych (nadmierne odżywianie, zmniejszenie aktywności fizycznej) i czynników dziedzicznych. W dzisiejszych rozważaniach zajmiemy się wpływem naszej genetyki na masę naszego ciała.

Otyłość genetyczna może być spowodowana przez dwa mechanizmy:

1.      Pojedyncze, rzadkie mutacje w niektórych genach, mogące powodować otyłość (otyłość jednogenowa); są to rzadkie przypadki.

2.      Nałożenie na siebie licznych wariantów genowych z uwarunkowaniami środowiskowymi (otyłość wielogenowa). W tym przypadku każdy pojedynczy gen osobno ma niewielki wpływ na masę ciała, ale ich nałożenie powoduje otyłość.

Otyłości jednogenowe związane z mutacjami genów szlaku leptynowego i melanokortynowego.

Oba szlaki mają podstawowe znaczenie w podwzgórzowej kontroli łaknienia. Mutacje genów tych szlaków  prowadzą najczęściej do wczesnej i ciężkiej otyłości.

MUTACJE GENÓW LEPTYNY I JEJ RECEPTORA

Powodują one skrajną otyłość dziedziczoną autosomalnie recesywnie. Po raz pierwszy opisano ją w 1997 roku u dwóch kuzynów, których rodzice byli spokrewnieni Dotychczas opisano trzy rodziny, w których wykryto nosicielstwo mutacji genu leptyny i jedną rodzinę w której u trzech członków wykryto mutacje genu receptora dla leptymy.

Leptyna jest  hormonem białkowym wydzielany głównie przez komórki tłuszczowe (adipocyty). Odgrywa rolę w regulacji pobierania pokarmu i gospodarki energetycznej organizmu. Zwiększa uczucie sytości, co pomaga w regulacji masy ciała.

Od pierwszych miesięcy życia występuje  ciężka otyłość i nienasycona żarłoczność. Stężenie leptyny osoczowej jest nieoznaczalne w przypadku mutacji genu leptyny niespotykanie wysokie w stosunku do wartości uzyskiwanych od pacjentów o podobnej tuszy, w przypadku mutacji genu receptora dla leptyny. Dodatkowo pacjenci nie dojrzewają płciowo z powodu hipogonadyzmu i niedoczynności tarczycy. Nosicielki mutacji genu receptora leptyny mogą również posiadać niedobór hormonu wzrostu.

W przypadku leczenia mutacji genu leptyny stosuje się rekombinowaną leptynę, co powoduje zmniejszenie masy ciała o średnio 16,5kg w ciągu roku. Leczenie pacjentów z mutacją geny receptora dla leptyny pozostaje problematyczne.

MUTACJE GENÓW SZLAKU MALANOKORTYN

Melanokortyny to punkty uchwytu leptyny w podwzgórzu. W tym miejscu również może dochodzić do wystąpienia mutacji. Między innymi genu proopiomelanokortyny (POMC), genu prokonwertazy 1 (PC1) oraz enzymu rozszczepiającego POMC. Dotychczas opisano pięć rodzin obdarzonych mutacją genu POMC i dwie pacjentki z mutacją genu PC1. Dzieci z mutacją POMC są dotknięte przedwczesną, nasiloną otyłością od pierwszych miesięcy życia, z niedoborem ACTH mogącym prowadzić do ostrej niewydolności nadnerczy już w okresie noworodkowym. Dzieci te mają rude włosy, co jest związane z nieobecnością alfa-melanotropiny na receptorach melanokortyn, które są odpowiedzialne za pigmentację.

Jedna z pacjentek dotkniętych mutacją PC1 cierpi na otyłość połączoną z niepłodnością i po posiłkowymi zasłabnięciami wywołanymi hipoglikemią, co się tłumaczy nagromadzeniem proinsuliny.

Oprócz szerzej opisanych wyżej mutacji mogą występowac również zmiany w receptorze typu 4 dla melanokortyn (MC4R), translokacje de novo pomiędzy chromosomami 1p22.1 i 6q16.2, co powoduje delecje genu SIM1  na chromosomie 6. Oba przypadki powodują występowanie ciężkiej otyłości.

Otyłości wielogenowe proste

Przyczyny występowania tego rodzaju otyłości są o wiele bardziej skomplikowane. Wpływ dziedziczonych czynników może odbywać się na dwa sposoby:

·         Poprzez nałożenie się licznych i częstych odmian poszczególnych genów, rozmaicie połączonych w populacji i u poszczególnych osób (dziedziczenie wielogenowe).

·         Przez nałożenie się mniejszej ilości mutacji, ale dotyczących bardziej genów, których ekspresja może być zależna od wpływów środowiska (dziedziczenie oligogenowe).

Geny te są związane z kontrolą łaknienia, wydatkowaniem energii oraz przemianami tłuszczów i węglowodanów. Dodatkowo dochodzą też zmiany na poszczególnych chromosomach.  Opisanie wszystkich rodzajów mutacji mogących mieć wpływ na występowanie otyłości zajęło by wiele godzin i podejrzewam, że nikt nie miałby siły to czytać.

Jak widzicie problem genetycznego uwarunkowania otyłości jest bardzo złożony. Jednak są to przypadki dość rzadkie. W walce z otyłością lepiej zaczynać od najprostszych i oczywistych rzeczy niż zrzucać od razu winę na nasze geny.

 

 

Rafał Sochacki

21lat, student IV roku farmacji. Pomysłodawca i założyciel bloga.

Człowiek o wielu twarzach. Doradca dietetyczny, który w wolnych chwilach uwielbia udzielać wskazówek dietetycznych swoim znajomym. Nie potrafi usiedzieć w spokoju w jednym miejscu. Pomimo ścisłego kierunku studiów interesuje się marketingiem i zarządzaniem. W młodości chciał zostać nauczycielem, dlatego nauka innych osób sprawia mu olbrzymią satysfakcje. Propaguje racjonalne podejście do treningu i żywienia.

Opublikowany wDietysfera